Panitikang Filipino

Panitikan sa Pilipinas
Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya


Ang Panitikan sa Pilipinas ay pangunahing tumutukoy sa umiiral, umuunlad, at namamayaning uri at anyo ng katutubong panitikan sa bansang Pilipinas. Subalit nakakasama rin dito ang mga panitikang nilikha at ginawa ng mga Pilipinong nasa l

abas ng sariling bansa, sapagkat inakdaan ang mga ito ng mga Pilipino, o ng may-lahing Pilipino sa malawak na nasasakupan ng paksa. Dahil dito, tinatawag ding Panitikang Pilipino ang Panitikan ng Pilipinas. Sa kasalukuyan, tinatawag din itong Panitikang Filipino, sapagkat kinabibilangan ng mga likhang pampanitikang nagmula sa at kinabibilangan ng iba’t ibang wika sa Pilipinas.

Mayaman ang Pilipinas sa sari-saring anyo at hubog ng panitikan na naglalarawan sa kalinangan ng mga Pilipino. Kabilang sa mga ito ang kuwentong-bayan, maikling kuwento o maikling katha, sanaysay, tula, dula, nobela, drama, balagtasan, parabula, bugtong, salawikain, kasabihan, pabula, alamat, tanaga, bulong, awiting-bayan, epiko, pelikula, at mga iskrip na pangradyo, pangtelebisyon at pampelikula

Kahulugan ng Panitikang Pilipino

May iba’t ibang mga manunulat at mga dalubahasang Pilipino ang nagbigay ng kahulugan sa panitikan ayon sa kanilang pananaw bilang mamamayan ng Pilipinas. Kabilang sa mga ito sina Joey Arrogante, Zeus Salazar, at Patronicio V. Villafuerte, bukod pa sa iba.

Noong 1983, para kay Arrogante, isang talaan ng buhay ang panitikan kung saan nagsisiwalat ang isang tao ng mga bagay na kaugnay ng napupuna niyang kulay ng buhay at buhay sa kanyang daigdig na kinabibilangan. Ginagawa ito ng isang tao sa pamamagitan ng malikhain pamamaraan.

Noong 1995, inilarawan ni Salazar ang panitikan bilang isang lakas na nagpapagalaw sa lipunan. Dinagdag pa niyang isa itong kasangkapang makapangyarihan na maaaring magpalaya sa isang ideyang nagpupumiglas upang makawala. Para sa kanya, isa rin itong kakaibang karanasang pantaong natatangi sa sangkatauhan.

Mga katangian ng Panitikang Pilipino

Isang paglalantad ang panitikan ng mga katotohanang panlipunan at ng mga kathang-isip na guni-guni. Hinahaplos nito ang mga sensorya ng tao: ang pantanaw, pandinig, pang-amoy, panlasa, at pandama. Noong 2000, binigyang katangian ito ni Villafuerte bilang isang buhay ngunit payak na salitang dumadaloy sa katawan ng tao. May buhay ang panitikan sapagkat may sarili itong pintig at dugong mainit na dumadaloy sa mga arteryo at bena ng bawat nilalang at ng isang buong lipunan. Sa kasong ito, sa mga Pilipino at sa kanilang lipunang ginagalawan.[6]

Kapag binasa ang panitikan, pinagmumulan ito ng madamdaming emosyon sa isang tao o pangkat ng mga tao, sapagkat sinulat ang mga ito ng kapwa tao.

Sa kasalukuyan, madali at magaang ang pamamaraan ng pagkalat at pagpapamudmod ng panitikan sa Pilipinas. Dahil ito sa makabagong mga kaunlaran sa larangan ng teknolohiya. Bukod sa mga nasusulat na salita sa mga aklat, radyo, at telebisyon, kumakalat din ang panitikan sa pamamagitan ng mga kagamitang elektronika, katulad ng grabador ng tinig at tunog (tape recorder), diskong kompakto (compact disk), plaka, mga tape ng VHS, at mga kompyuter. Dahil sa internet, naging maginhawa at madali ang pagkuha ng impormasyong pampanitikan. Isa nang instrumento ito para sa mga mambabasang Pilipinong may pagpapahalaga at pagmamalaki sa kanilang pinagmulan, kasaysayan, at kalinangan o kultura.

Kahalagahan ng Panitikang Pilipino

May kaakibat na kahalagan ang panitikan para sa mga Pilipino. Isa itong uri ng mahalagang panlunas na tumutulong sa mga tao upang makapagplano ng sari-sariling mga buhay, upang matugunan ang kanilang mga suliranin, at upang maunawaan ang diwa ng kalikasan ng pagiging makatao. Maaaring mawala o maubos ang mga kayamanan ng isang tao, at maging ang kanyang pagiging makabayan, subalit hindi ang panitikan. Isang halimbawa nito ang pangdadayuhan ng ibang mga Pilipino. Bagaman nilisan nila ang kanilang bayang sinilangan, ang panitikan ang kanilang tulay sa naiwan nilang bansa.

Sa panlipunan, pambansa, at pandaigdigang kaukulan, isa ang panitikan sa pinagbabatayan ng pagkakaroon ng tagumpay at kabiguan ng isang bansa at ng ugnayan ng mga bansa.

Pag-aaral ng Panitikang Pilipino

Isang malaki at mahalagang bahagi ng edukasyon sa Pilipinas ang pag-aaral at pagkakaroon ng kurikulum na ukol sa panitikang Pilipino.[4] Bilang isang kurso sa paaralan, dalubhasaan, o pamantasan, ginagamitan ang pag-aaral ng Panitikan sa Pilipinas ng makasaysayang pananaw. Sinasaklawan nito ang kasaysayan ng Panitikang Pilipino sa iba't ibang panahong pinagdaanan ng bansang Pilipinas. Sakop din nito ang mga mga uri at anyo ng Panitikang Pilipino, paglinang nito, mga manunulat, mga bayani, at mga mithiin ng sangkabansaan.

Bayani - ABS-CBN (Theme Song)

Bayani

Ikaw ang unang nagbuo ng bayang Pilipino
Ikaw ang unang lumaban sa pananakop ng dayuhan
Ikay ang nagsindi ng ilaw
Ikaw ang nagbigay ng liwanag sa kahulugan at katuwiran
sa halaga ng kalayaan

bayani, salamin ng aking panata, salamin ng aking panata
liwanag sa isipan, bayani, tanglaw sa ating daan
bayani...bayani...bayani...

Mga Salawikain

Aanhin mo ang palasyo, kung ang nakatira ay kuwago? Mabuti pa ang bahay kubo, ang nakatira ay tao.


Aanhin pa ang damo kung patay na ang kabayo?


Ang gawa sa pagkabata, dala hanggang pagtanda.


Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, daig pa ang malangsang isda.


Ang hindi marunong tumingin sa pinaggalingan ay di makakarating sa paroroonan.

Ang langaw na dumapo sa kalabaw, mataas pa sa kalabaw ang pakiramdam.

Ang lumalakad nang mabagal, kung matinik ay mababaw. Ang lumalakad nang matulin, kung matinik ay malalim.

Ang maniwala sa sabi-sabi, walang bait sa sarili.

• Ang masamang damo, matagal mamatay.

• Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluat.

• Ang pili ng pili, natatapat sa bungi.

• Ang taong nagigipit, kakapit sa patalim.

• Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo.

• Ang tunay na anyaya, sinasamahan ng hila.

• Batu-bato sa langit, ang tamaan, huwag magagalit.

• Daig ng maagap ang taong masipag.

• Damitan mo man ang matsing, matsing pa rin.

• Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot.

• Huli man daw at magaling, naihahabol din.

• Kung ano ang puno, siya ang bunga.

• Kung may isinuksok, may madudukot.

• Kung may tinanim, may aanihin.

• Kung nasaan ang asukal, naruon ang langgam.

• Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa.

• Kung may tiyaga, may nilaga.

• Madali ang maging tao, mahirap magpakatao.

• Matalino man ang matsing, napaglalamangan din.

• Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis.

• May tainga ang lupa, may pakpak ang balita.

• Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa.

• Pagkahaba-haba man daw ng prusisyon, sa simbahan din ang tuloy.

• Sa taong may tunay na hiya, ang salita ay panunumpa.

• Walang ligaya sa lupa na hindi dinilig ng luha.

• Walang mahirap na gawa pag dinaan sa tiyaga.

• Walang mapait na tutong, sa taong nagugutom.

• Walang matigas na tinapay sa mainit na kape.

Nuti ang gumamila nula ang sampaga.

Ang catacatayac, sucat macapagcati ng dagat.

Mey malaquing halaghag, mey monting di mabuhat.

Mayaman ca man sa sabi, duc-ha ca rin sa sarili.

Caya ipinacataastaas nang domagondong ang lagpac.

Ang marahang bayani nagsasaua nang huli.

Con ga cauaya,I, tonglan. Con ga tugui banlogan.

Natotoua con pasalop, con singili,I, napopoot.

Nagmamatamdang colit, nagmumurang calumpit.

Nanati si tonqui lalong botas ang labi.

Parang pantog, cung iriin omolpot.

Ubos-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga.

Pagkahaba-haba man daw ng prusisyon, sa simbahan din ang tuloy.

Ang buhay ay parang gulong, minsang nasa ibabaw, minsang nasa ilalim.

Ang umaayaw ay di nagwawagi, ang nagwawagi ay di umaayaw.

Malaking puno, ngunit walang lilim.

Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa.

Madali ang maging tao, mahirap magpakatao.

Ang gawa sa pagkabata, dala hanggang pagtanda.

Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa.

Daig ng maagap ang taong masipag.


Ako ang nagbayo, ako ang nagsaing, saka ng maluto'y iba ang kumain.

Kunwaring matapang, bagkus duwag naman.

Bago ka bumati ng sa ibang uling, uling mo muna ang iyong pahirin.

Walang naninira sa bakal kundi sariling kalawang.

Walang lumura sa langit na di sa kanyang mukha nagbalik.

Di lahat ng kagalingan ay may dalang katamisan.

Pulutin ang mabuti, ang masama ay iwaksi.

Ang maniwala sa sabi-sabi, walang bait sa sarili.

Malakas ang bulong kaysa sigaw.

Walang ligaya sa lupa na hindi dinilig ng luha.

Ang kaginhawaan ay nasa kasiyahan, at wala sa kasaganaan.

Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluat.

Kung saan ang hilig duon mabubuwal.

Yaong mapag-alinlangan, madalas mapagiwanan.

Nakikita ang butas ng karayom, hindi nakikita ang butas ng palakol.

Ano man ang gawa at dali-dali ay hindi iigi ang pagkakayari.

Ang taong walang pilak ay parang ibong walang pakpak.

Sa taong walang takot, walang mataas na bakod.

Ang bayaning nasusugatan, nagiibayo ang tapang.

Marami ang matapang sa bilang, ngunit ang buo ang loob ay kulang.

Kung ano ang puno, siya ang bunga.

Kung walang tiyaga, walang nilaga.

Kung may tinanim, may aanihin

Huli man daw at magaling, naihahabol din.

Aanhin pa ang damo, kung patay na ang kabayo.

Ang taong nagigipit, sa patalim kumakapit.

Ang tunay na anyaya, sinasamahan ng hila.

Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo.

Kapag apaw na ang takalan, kailangan kalusan.

Kung di ukol, di bubukol

Kung may isinuksok, may madudukot.

Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot.

Ang magalang na sagot, nakakapawi ng pagod.

•Mainam na ang pipit na nasa kamay kaysa lawing lumilipad.

Ang araw bago sumikat nakikita muna'y banaag.

Walang mahirap na gawa pag dinaan sa tiyaga.

Huwag kang magtiwala sa di mo kakilala.

Saan mang gubat ,ay may ahas.

Kung ano ang itinaas-taas, siyang binaba-baba sa pagbagsak.

Ang pagsasabi raw ng tapat ay pagsasama ng maluwat

Paglalagay ng pera sa bulsa para raw laging may laman ito buong taon.

Pagbabayad sa lahat ng pagkakautang bago pumasok ang Bagong Taon.

Ang hindi lumingon sa pinanggalingan, Hindi makakarating sa paroroonan.

Suring Basa ng Dekada 70'

Suring Basa

Dekada 70

Ang mga tauhan sa “Dekada 70” ay pawang nakapagbigay ng kanilang totong emosyon. Si Amanda na isang inang mapagmahal na may gustong patunayan. Si Julian na boses ng tahanan, mataas ang pride at ayaw pagtrabahuhin si Amanda at di mapigil ang kagustuhan ng
kanyang mga anak.. Si Jules na may paninindigan at lakas ng loob na lumaban para sa bayan. Si Isagani na isang mapusok na kabataan. Si Emmanuel na panig kay Jules na lumalaban sa pamamagitan ng pagsulat. Si Jason na isang mabuting anak na pinatay ng mga kalaban ni Jules. Si Bingo isang mapagmahal na bunsong anak.

Ang “Dekada 70” ni Lualhati Bautista ay tumutukoy sa kwento ng isang pamilya na nahuli sa kalagitnaan ng kaguluhan sa kasaysayan ng Pilipinas. Ang mga anak ng pamilyang ito na tumahak ng ibat-ibang landas. At ang magulang na humarap sa suliranin at di sumuko sa mga problemang dumaan.Tunay na sa isang pamilya masasabing “WALANG IWANAN”


Ang tema ng palabas na ito ay ang mga problemang dumating sa magkakapatid, sa ama na humarap sa mga suliranin sa kanyang mga anak, sa ina na nagbigay ng kanyang pagmamahal ng buong puso sa pinakamahirap na problemang dumating sa kanila. Ang boses ng isang ina na naghahanap ng isang karanasang kakaiba sa pakikisalamuha sa mga tao, pagkakaroon ng silbi! Na gusting maunawaan kung sino sya bilang asawa, bilang ina at bilang isang babaing Pilipino.

Ang “Dekada 70” ay isang palabas na tunay na makabayan. Sinasalamin nito ang mga taong tumatahak sa kanilang mga landas na may gusting patunayan. Ang mga tao sa likod nito ay may kakayahang makapagpalabas ng isang buhay na larawan ng isang pamilyang dumanas ng mga problema. Sa mga kasuotan at mga gamit dahil ito ay naganap noong mga 1970 naipakita ang mga kasuotan at mga gamit na talagang pang 1970.

Maganda ang kwento at nagsasabi sa atin na kailangan nating ipaglaban ang ating mga karapatan bilang isang mamamayan sa isang malinis na paraan. Makikita na upang makalaya tayo sa pagkaalipin may mga taong nagsisikap na mapaalis ang mga taong mapang-api gaya ni Jules at ng kaibigan niya na hinangad ang kabutihan ng isang bansa at di lamang sa pansarili.

Nakalulungkot nga lang at namatay si Jason na kapatid ni Jules dahil sa paglaban nito sa pamahalaan. Nakaantig damdamin ang mga pinagdaanan ni Amanda bilang isang ina dahil masakit para sa kanya ang mawalan ng anak at maghirap ang mga ito.

Sa kabuuan ng kwento, masasasabing maganda ito sapagkat naipakita at nagbigay ng aral ito sa mga manonood. Bagamat kalunos-lunos ang nangyari sa pamilyang ito ay nakapagsimula silang muli at nagiging makabayan na. Masasabi nating sa kasalukuyan ay maaaring mangyari ito dahil sa gulo ng ating pamahalaan. Kaya maging mapagmasid tayo sa lahat ng oras at gawing mapayapa ang inyong gagawin. Isa lang ang tanong sa kwentong ito “Paano mo palalakihin ang iyong mga anak sa panahon ng katiyakan.


Balangkas






I Tagpuan:
# Sa highway
# Sa isang bahay sa Maynila
# Sa kulungan

II Banghay:
# Natural ang mga pangyayari na naganap sa kwento. Ipinakita ang pag torture kay Jules na ginagawa ng mga sundalo.
# May pagkaka-ugnayugnay ang mga pangyayari sa kwento. Naugnay ang lahat ng pangyayari sa panahon ng Martial Law.
# Malinaw ang mga ipinakitang pangyayari dito. Ipinakita ang nanyayari noong panahon ng Martial Law o batas military.

III Tauhan:
# Amanda – mapagmahal na ina. Gustong magkaroon ng sibi at sariling karera.
# Julian – boses ng tahanan. Mataas ang pride, ayaw pagtrabahuhin si Amanda. Di kayang mapigil ang desisyon ng mga anak.
# Jules – may paninindigan. Buo ang loob at tunay na makabayan.
# Isagani – halimbawa ng isang mapusok na kabataan.
# Emmanuel – kabataan na lumalaban sa pamahalaan sa pamamagitan ng pagsulat.
# Jason – namatay dahil ng mga kalaban ni Jules. Dahil si Jules ay kasapi sa mga kalaban ng pamahalaan.
# Bingo – mapagmahal na bunsong anak at laging karamay ni Amanda.

IV Tema:
# Ang tema ng palabas na ito ay ang mga problemang dumating sa magkakapatid, sa ama na humarap sa mga suliranin sa kanyang mga anak, sa ina na nagbigay ng kanyang pagmamahal ng buong puso sa pinakamahirap na problemang dumating sa kanila. Ang boses ng isang ina na naghahanap ng isang karanasang kakaiba sa pakikisalamuha sa mga tao, pagkakaroon ng silbi! Na gusting maunawaan kung sino sya bilang asawa, bilang ina at bilang isang babaing Pilipino.

V Istilo:
# Gumamit si Lualhati Bautista ng pagkakaroon ng mga epekto sa mga paniniwalang kanika-nilalang tinahak. Inilarawan ang isang pamilyang tumahak ng kanikanilang kagustuhan at ang mga naging epekto nito sa kanila.